Sụt Áp Là Gì? Công Thức Tính Sụt Áp Dây Cáp Điện 1 Pha, 3 Pha

Sụt Áp Là Gì Công Thức Tính Sụt Áp Dây Cáp Điện 1 Pha, 3 Pha

Sụt áp (Voltage Drop) là hiện tượng điện áp giảm khi dòng điện truyền qua dây cáp từ nguồn cấp đến thiết bị tiêu thụ. Đây là thông số quan trọng trong thiết kế hệ thống điện dân dụng, công nghiệp và nhà xưởng.

Nếu sụt áp vượt quá giới hạn cho phép, thiết bị có thể hoạt động không ổn định, động cơ giảm mô-men khởi động, đèn chiếu sáng giảm độ sáng và gây tổn hao điện năng. Vì vậy, việc tính toán sụt áp giúp kỹ sư lựa chọn tiết diện dây cáp phù hợp, đảm bảo hệ thống vận hành an toàn và hiệu quả.

1. Sụt áp là gì?

Sụt áp là độ chênh lệch điện áp giữa đầu nguồn và đầu cuối phụ tải khi dòng điện chạy qua dây dẫn có điện trở và điện kháng.

Khi dòng điện đi qua ruột dẫn bằng đồng hoặc nhôm, một phần năng lượng bị tổn hao dưới dạng nhiệt. Đối với hệ thống điện xoay chiều, điện kháng của dây cáp cũng ảnh hưởng đến mức sụt áp.

Công thức cơ bản:

Sụt áp = Điện áp nguồn – Điện áp tại tải

Ví dụ: Điện áp đầu nguồn là 220V, nhưng điện áp đo tại thiết bị chỉ còn 210V.

Mức sụt áp = 220 – 210 = 10V.

Tỷ lệ sụt áp = (10 / 220) x 100 = 4,55%.

Điều này có nghĩa điện áp tại thiết bị đã giảm 4,55% so với điện áp nguồn.

2. Nguyên nhân gây sụt áp trên dây cáp điện

Mức độ sụt áp phụ thuộc vào chiều dài tuyến cáp, tiết diện ruột dẫn, dòng điện tải và đặc tính vận hành của hệ thống.

Chiều dài tuyến cáp lớn: Cáp càng dài thì điện trở và điện kháng tổng càng tăng, khiến điện áp giảm nhiều hơn trên đường truyền tải.

Tiết diện dây dẫn nhỏ: Tiết diện ruột dẫn càng nhỏ thì điện trở càng lớn. Nếu sử dụng cáp không phù hợp với công suất phụ tải, mức sụt áp có thể vượt giới hạn thiết kế.

Dòng điện tải lớn: Khi nhiều thiết bị hoặc động cơ hoạt động đồng thời, dòng điện tăng làm mức sụt áp trên dây dẫn tăng theo.

Vật liệu ruột dẫn: Cáp đồng có điện trở suất thấp hơn cáp nhôm khi so sánh cùng tiết diện và điều kiện nhiệt độ. Do đó, cáp đồng thường có mức sụt áp thấp hơn.

Nhiệt độ làm việc: Điện trở ruột dẫn tăng khi nhiệt độ tăng. Vì vậy, cần sử dụng thông số điện trở phù hợp với nhiệt độ vận hành khi tính toán.

Nguyên nhân gây sụt áp trên dây cáp điện
Nguyên nhân gây sụt áp trên dây cáp điện

3. Sụt áp vượt mức cho phép gây ảnh hưởng gì?

Sụt áp quá lớn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thiết bị và hiệu quả vận hành hệ thống điện.

  • Động cơ điện: Điện áp thấp làm giảm mô-men, có thể khiến động cơ khó khởi động và phát nóng.
  • Thiết bị chiếu sáng: Đèn có thể giảm độ sáng hoặc hoạt động không ổn định.
  • Thiết bị điều khiển: Contactor, rơ-le và thiết bị điện tử có thể hoạt động sai khi điện áp không đáp ứng yêu cầu.
  • Tổn hao điện năng: Dòng điện chạy qua điện trở dây dẫn tạo ra tổn hao nhiệt, làm giảm hiệu quả truyền tải.
  • Tuổi thọ thiết bị: Vận hành trong điều kiện điện áp không phù hợp có thể ảnh hưởng đến độ bền của thiết bị.

4. Công thức tính sụt áp dây cáp điện 1 pha và 3 pha

Để tính sụt áp, cần xác định dòng điện tải, chiều dài tuyến cáp, điện trở, điện kháng và hệ số công suất.

Công thức tính sụt áp dây cáp điện 1 pha và 3 pha
Công thức tính sụt áp dây cáp điện 1 pha và 3 pha

4.1. Công thức tính sụt áp điện 1 pha

Đối với hệ thống điện 1 pha 2 dây:

Delta U = 2 x I x L x (R x cos phi + X x sin phi)

Trong đó:

  • Delta U: Độ sụt áp (V).
  • I: Dòng điện tải (A).
  • L: Chiều dài một chiều của tuyến cáp (km).
  • R: Điện trở ruột dẫn (Ohm/km).
  • X: Điện kháng của cáp (Ohm/km).
  • cos phi: Hệ số công suất của phụ tải.
  • sin phi: Giá trị lượng giác tương ứng.

Hệ số 2 thể hiện dòng điện đi qua dây pha và quay về qua dây dẫn còn lại.

4.2. Công thức tính sụt áp điện 3 pha

Đối với hệ thống điện 3 pha cân bằng:

Delta U = 1,732 x I x L x (R x cos phi + X x sin phi)

Trong đó các đại lượng có ý nghĩa tương tự công thức 1 pha.

Tỷ lệ sụt áp được tính theo công thức:

Sụt áp (%) = (Delta U / U) x 100

Với hệ thống 1 pha, U là điện áp pha, thường là 220V. Với hệ thống 3 pha, U là điện áp dây, thường là 380V.

Lưu ý: Các công thức trên áp dụng cho hệ thống điện xoay chiều. Giá trị R và X cần lấy theo thông số kỹ thuật của cáp tại điều kiện vận hành phù hợp.

4.3. Công thức tính sụt áp gần đúng

Khi điện kháng không đáng kể, có thể sử dụng công thức gần đúng:

Điện 1 pha:

Delta U = (2 x rho x L x I x cos phi) / S

Điện 3 pha:

Delta U = (1,732 x rho x L x I x cos phi) / S

Trong đó:

  • rho: Điện trở suất vật liệu dẫn điện (Ohm.mm2/m).
  • L: Chiều dài cáp một chiều (m).
  • I: Dòng điện tải (A).
  • S: Tiết diện ruột dẫn (mm2).

Công thức này phù hợp để ước tính nhanh. Với tuyến cáp dài, tải lớn hoặc yêu cầu độ chính xác cao, nên sử dụng công thức đầy đủ có xét đến điện kháng.

5. Ví dụ thực tế tính sụt áp để chọn tiết diện cáp

Một nhà xưởng sử dụng động cơ điện 3 pha với các thông số:

Thông số Giá trị
Công suất điện đầu vào 50 kW
Điện áp 380V
Hệ số công suất 0,85
Chiều dài cáp 100m
Giới hạn sụt áp thiết kế 3%
Vật liệu ruột dẫn Đồng

Bước 1: Tính dòng điện tải

Công thức:

I = P / (1,732 x U x cos phi)

Thay số:

I = 50.000 / (1,732 x 380 x 0,85)

I = 89,4A.

Bước 2: Kiểm tra cáp đồng 35 mm2

Giả sử điện trở ruột dẫn ở 20 độ C là 0,524 Ohm/km, điện kháng là 0,081 Ohm/km.

Để minh họa điều kiện vận hành ở 90 độ C, hiệu chỉnh điện trở lên khoảng 0,668 Ohm/km.

Áp dụng công thức sụt áp 3 pha:

Delta U = 1,732 x 89,4 x 0,1 x (0,668 x 0,85 + 0,081 x 0,526)

Delta U = 9,45V.

Bước 3: Tính tỷ lệ sụt áp

Sụt áp (%) = (9,45 / 380) x 100 = 2,49%.

Kết quả nhỏ hơn giới hạn thiết kế 3%, do đó cáp đồng 35 mm2 đáp ứng điều kiện sụt áp trong giả thiết trên.

Nếu chiều dài tuyến cáp tăng lên 200m, mức sụt áp sẽ tăng gần gấp đôi, tương đương khoảng 4,98%. Khi đó cần xem xét tăng tiết diện cáp và tính toán lại.

Lưu ý: Ví dụ chỉ kiểm tra điều kiện sụt áp, chưa thay thế việc kiểm tra dòng điện cho phép, khả năng chịu ngắn mạch và điều kiện lắp đặt thực tế.

6. Sụt áp bao nhiêu là cho phép?

Giới hạn sụt áp phụ thuộc vào tiêu chuẩn thiết kế, loại phụ tải và phương án cấp điện.

Theo IEC 60364-5-52, Phụ lục G, mức sụt áp tham khảo từ nguồn cấp đến phụ tải được quy định như sau:

Loại hệ thống Chiếu sáng Phụ tải khác
Nguồn hạ áp công cộng 3% 5%
Nguồn hạ áp riêng 6% 8%

Đây là các mức khuyến nghị trong phụ lục tham khảo của tiêu chuẩn IEC, không phải giới hạn bắt buộc áp dụng cho mọi công trình.

Tại Việt Nam, TCVN 9207:2012 quy định ở mục 10.8, Bảng 9 mức sụt áp tối đa 5% đối với chiếu sáng, động cơ điện và các phụ tải khác, tính từ tủ phân phối hạ áp trạm biến áp đến phụ tải. Thiết bị điện áp 12V đến 42V có mức quy định riêng là 10%.

Khi thiết kế, cần xác định đúng tiêu chuẩn áp dụng và yêu cầu kỹ thuật của dự án.

Tham khảo: TCVN 9207:2012 và IEC 60364-5-52.

7. Cách khắc phục và giảm sụt áp hiệu quả

Khi sụt áp vượt giới hạn thiết kế, có thể áp dụng các giải pháp sau:

Tăng tiết diện ruột dẫn: Chuyển sang cáp có tiết diện lớn hơn như 50 mm2 hoặc 70 mm2 giúp giảm điện trở và mức sụt áp.

Sử dụng cáp đồng: Cáp đồng có điện trở thấp hơn nhôm khi cùng tiết diện, giúp hạn chế sụt áp trên đường dây.

Rút ngắn chiều dài tuyến cáp: Bố trí tủ điện phân phối gần phụ tải hoặc phân chia tuyến cấp điện thành nhiều nhánh.

Bù công suất phản kháng: Lắp đặt tụ bù phù hợp giúp cải thiện hệ số công suất, giảm dòng điện truyền tải trên đoạn dây phía trước vị trí bù.

Phân bố phụ tải hợp lý: Cân bằng phụ tải giữa các pha, hạn chế tình trạng quá tải cục bộ và dòng điện trung tính lớn.

8. Những lưu ý khi tính sụt áp và chọn dây cáp điện

Để lựa chọn cáp chính xác, kỹ sư cần lưu ý:

  • Xác định đúng chiều dài một chiều của tuyến cáp.
  • Sử dụng điện trở ruột dẫn tại nhiệt độ làm việc, không mặc định giá trị ở 20 độ C.
  • Tra cứu điện trở và điện kháng theo catalogue của nhà sản xuất.
  • Tính đúng dòng điện tải, hiệu suất động cơ và hệ số công suất.
  • Kiểm tra khả năng chịu dòng điện theo phương pháp lắp đặt.
  • Kiểm tra khả năng chịu ngắn mạch và phối hợp thiết bị bảo vệ.
  • Xem xét dòng khởi động đối với động cơ công suất lớn.

Không nên chỉ dựa vào kết quả sụt áp để quyết định tiết diện cáp. Phương án lựa chọn cuối cùng phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu kỹ thuật của công trình.

9. Câu hỏi thường gặp về sụt áp

Sụt áp 3% có nghĩa là gì?

Sụt áp 3% nghĩa là điện áp tại phụ tải giảm 3% so với điện áp danh định dùng làm cơ sở tính toán. Với hệ thống 380V, mức sụt áp tương ứng là 11,4V.

Dây cáp càng dài thì sụt áp càng lớn đúng không?

Đúng. Khi các yếu tố khác không thay đổi, chiều dài tuyến cáp tăng sẽ làm điện trở tổng tăng và khiến mức sụt áp lớn hơn.

Cáp đồng hay cáp nhôm ít bị sụt áp hơn?

Nếu cùng tiết diện và điều kiện nhiệt độ, cáp đồng có điện trở thấp hơn nên thường có mức sụt áp nhỏ hơn cáp nhôm.

Có thể chỉ dựa vào sụt áp để chọn tiết diện cáp không?

Không. Cần kiểm tra thêm dòng điện cho phép, điều kiện lắp đặt, khả năng chịu ngắn mạch và yêu cầu bảo vệ của hệ thống.

10. Kết luận

Tính toán sụt áp là bước quan trọng trong thiết kế và lựa chọn dây cáp điện cho công trình dân dụng, nhà xưởng và hệ thống điện công nghiệp. Việc xác định đúng mức sụt áp giúp lựa chọn tiết diện ruột dẫn phù hợp, hạn chế tổn hao điện năng và đảm bảo thiết bị vận hành ổn định.

Thành Đạt phân phối dây cáp điện chính hãng CADIVI, DAPHACO, Thăng Long, LS VINA cùng vật tư thiết bị điện phục vụ công trình dân dụng và công nghiệp.

Liên hệ Thành Đạt để được tư vấn quy cách cáp, lựa chọn tiết diện theo nhu cầu sử dụng và nhận báo giá tốt nhất.

Để lại một bình luận